تاریخ محلی قمبوان

local historyof ghombavan

 

تاریخ محلی قمبوان

local history of ghombavan

«استفاده از مطالب وعکس های این وبلاک باذکرنام نویسنده بلامانع است»

چکیده:                                              

                 یار خواهی قمبوان رو                گل بی خار خواهی قمبوان رو

اگر خواهی گه جنت را ببینی       سر راهت دیار قمبوان رو

                                                                           

این مقاله سعی در معرفی یکی ازمراکزمهم اقتصادی،فرهنگی وتاریخی در استان اصفهان دارد که باشناخت بهتر ظرفیت های آن می تواند الگویی برای نگارش تاریخ های محلیایران مطرح گردد.

قمبوان: یکی ازدهستان های شهرستان دهاقان در استان اصفهان و درجنوب غربی استان بر سر راه ارتباطی مبارکه به شهرضا واقع شده است ،فاصله تا مرکز استان 75 وتا دهاقان 20 کیلو متر می باشد.قمبوان یکی از مکانهای تاریخی استان اصفهان که بنا به اسناد ومدارک موجود در تحولات سیاسی ،اقتصادی وفرهنگی منطقه واستان نقش مهمی ایفا کرده است ،گرچه تاریخ بنای این روستا به درستی مشخص نیست اما وجود آثار باستان شناسی وتاریخی بیانگر این واقعیت است که در این محل قبل از دوره حکومت صفویه قریه آباد وجود داشته است .

هر مکان جغرافیایی به یک شناسنامه تاریخی نیا زمند است ،رمز گشایی محلی به منظور برجسته نمودن پتانسیل ها واستعداد های بالقوه محلی ومعرفی آن به منظور کمک به مسئولین برای اجرای هر گونه اصلاح وبرنامه ریزی درست وبهروری بهتر از منابع محلی وجلوگیری از هدر رفتن منابع انسانی وطبیعی وعدم تکرار اشتباهات گذشته ،در جهت توسعه وپیشرفت ودر نهایت بهبود وضعیت اقتصادی مردم محلی می باشد.

داده های حاصل از ابزار پژوهش ونیز از روش توصیفی ،تحلیلی وهمچنین با تکیه بر داده های عینی ،تاریخی وکتابخانه ای صورت پذیرفته است ،ما برآنیم تادراین مقاله از هر گونه قضاوت ارزشی بپرهیزیم وتاریخ قمبوان را آن گونه که هست  وبطور همه جانبه  واز  زوایای مختلف به نگارش در آوریم ،هدف کشف حقیقت است نه اینکه برای هرکدام از مقولات تاریخی تعیین تکلیف نموده ودر مورد آنها به داوری  اخلاقی بنشینیم .

کلیدواژه :قمبوان،رمز گشائی ،تاریخ محلی

ولی الله مسیبی قمبوانی:دانشجوی دکتری تاریخ محلی، دانشگاه اصفهان

ایمیل:  v.mosayebi@ymail.com

 

 

  مقدمه

 

به راه بادیه رفتن به از نشستن باطل                که گر مرادنیابم به قدر وسع بکوش

پ‍‍‍‍‍‍ژوهش وتدوین پیرامون شهر های وروستا های تاریخی  کشورعزیزمان "ایران"امری است که از روزگاران دور میان دانش دوستان ومسافران تحقیق معمول ومرسوم بوده است ،این قبیل کتاب ها سرچشمه ومرجع اصلی نگارش آثاری گردید که هم اکنون به عنوان تاریخ های محلی مشهور شده است.

شهر های بزرگ وکوچک یا روستاهای دور ونزدیک کشورمان به داشتن یک شناسنامه تاریخی نیاز دارد ،تا مسئولین برای انجام هر گونه اصلاح یا برنامه ریزی عمرانی استفاده کنند هدف از پرداختن به تاریخ قمبوان آمایش منطقه ای به منظور شناسائی پتانسیل ها واستعداد های بالقوه می باشد،وبا توجه به این سئوال که آیا می توان بر اساس محور های اصلی تاریخ نگاری محلی روستای قمبوان را الگوی تاریخ نگاری محلی برای سایر تحقیقات محلی قرار داد؟منطقه تاریخی دهستان قمبوان در استان اصفهان ودر شهرستان دهاقان واقع شده است ،و باتوجه به بکر بودن موضوع برای تحقیق وعدم توجه مورخین محلی به این مکان تاریخی لازم وضروری بود این منطقه شناسایی شود استاد دکتر نورائی ودیگر استادان تاریخ محلی دانشگاه اصفهان بانشان دادن راه درست تحقیقات تاریخ محلی به دانشجویان این فرصت پیداشده است که نقاط نادیده درکشور دیده شود وحرفهای ناشنیده شنیده شود تا راه گشای مسئولین در برنامه ریزی های بهتر باشد،که می تواند به باز شناسی هویت محلی افراد واستعدادهای مختلف مادی وغیر مادی شود ودر نهایت باعث کارآفرینی به دنبال جذب گردشگری ورونق اقتصادی وتوسعه محلی شود .درابتدای  تحقیق به نظر می رسد مواد لازم موجود نباشد اما گاه در مورد مناطق کوچک می توان اسنادی پیداکرد،که باز خوانی آنها می تواند به روشن شدن تاریخ ملی نیز کمک کند ودر این مورد خاص ،تاریخ قمبوان اسناد مالی ،سیاسی وامنیتی زیادی در مراکز مختلف نگه داری اسناد ودر منازل افرادمورد اعتمادمحلی موجود می باشد .

موقعیت جغرافیایی قمبوان:

قمبوان:یکی ازدهستانهای شهرستان دهاقان در استان اصفهان می باشد.«قمبوان در32درجه و8 دقیقه عرض شمالی و51درجه و38 دقیقه طول شرقی قرار گرفته است ،ارتفاع از سطح دریا 1775 متر وفاصله تا اصفهان حدود 75 کیلومتر ،تاشهرضا25 کیلومتر وتادهاقان 20 کیلومتر می باشد»(پاپلی یزدی،23:1367).قمبوان در جنوب غربی استان اصفهان وبرسر راه ارتباطی مبارکه به شهرضا واقع شده است ورشته کوه شاه عبدالله در شرق روستا قرار دارد ،پیش کوه های زاگرس با فاصله حدود 15 کیلو متردرسمت غرب وجنوب غربی واقع است .«قمبوان :ده از دهستان سمیرم پا یین ،بخش وحومه شهرضا ،29 ک شمال باختر شهرضا متصل به راه شهرضا –قمبوان جلگه –معدل سکنه 2360 –شیعه –فارسی آب از قنات –محصولات غلات –پنبه شغل زراعت – راه ماشین رو –دبستان –پاسگاه ژاندار مری وحدود 25 باب دکان دارد.» (ستاد ارتش ،12:1332).همچنین راجع به قمبوان آمده است که «صیغه قمبوان :دهکده –چهار هزار جمعیت وعمران آباد وفیض آباد ونواب ،مهدی آباد ،احمد آباد ،لاریچه ودو هزار جمعیت وهفت خانگی وعباس آباد .(جابر انصاری،178:1321).اسامی که به دنبال نام قمبوان آمده است مزارع وروستاهای کوچک اطراف می باشد که در سال 1321 شمسی عده ای خانوار در آنجا زندگی می کردند آثار قلعه ها –حمامها وبرجهای زیادی در این مکان ها باقی ماند ه است.

راه های ارتباطی :

اهالی قمبوان از قدیمی ترین ایام تا کنون از چار طرف با مردمان شهر های :شهرضا ،بروجن ،مبارکه ودهاقان در ارتباط بوده اند ،از سمت شمال شرقی با عبور از تنگه مهیار به جاده اسفالت شهرضا- اصفهان می رسیم ،در حال حاضر این جاده خاکی است وکمتر رفت وآمد درآن صورت می گیرد ،مگر کسانی که به قصدتفریح یاچیدن انجیر کوهی به چاه زندان،چاه گز وسینه یازده  از این جاده عبورکنند .از سمت غرب روستا وبرای رسیدن به بروجن باید از تنگ دزدان عبور کرد این جاده از قمبوان به بروجن خاکی است واهالی مجبورند راه دور تری راطی کرده بعد از عبور از شهر طالخونچه .شهر مجلسی به بروجن برسند .از سمت شرق برای رسیدن به شهرضا دو راه وجود دارد یکی جاده قدیم که با عبور از گردنه گور ماسه به شهرضا می رسیم که دراین زمان جاده هنوز خاکی ورفت وآمد به ندرت اتفاق می افتد .اما جاده دیگر که پر رفت وآمد است ،باید از گردنه پوده عبور کرد ،این جاده هم چون در مرز بین سه شهرستان :مبارکه ،دهاقان وشهرضا می باشدهیچ وقت یک اسفالت مناسب نداشته است ومورد توجه قرار نگرفته است.

ارتفاعات قمبوان:

قراول ،قالبور ،قله بر و قاشه بر نامهایی است بر کوه زیبا واستوار ،که درشمال شرقی قمبوان واقع شده است .قراول «به مکانی دیده بانی که برج وباروی اطراف شهر وجاده ها به مراقبت می پردازند ،سربازی که در محل به کشیک ونگهبانی می پردازد ،نگهبان – مستحفظ پاسداری »(دهخدا ،لغت نامه ،حرف ق ).میر شکاران که صید را از دور می دیدند وتشخیص می دهند ،مکانی بلند که شب وروز سر بازان درآن به مراقبت بودند وچون سیاهی دشمن را از دور می دیدند برای اطلاع  مردم شهر آتش روشن می کردند ویا به وسیله ای آنان را آگاه می ساختند ،قراول خانه قمبوان تنها کوهی است که در سمت جنوب غرب جاده مبارکه –شهرضا تا گردنه پوده می باشد .با استقرار بر روی این کوه می توان تمام جلگه قمبوان را زیر نظر داشت واگرنگهبانان چشمان تیز بین داشته باشند می توانند سواران دشمن را در گردنه قامیشلو،دامنه کوه تیر،گردنه پوده ،تنگه مهیارویا از سمت مبارکه زیر نظر گرفت و به اهالی محل اطلاع داد تا برای محافظت ودفاع از روستا آماده شوندآثار معماری ویا قلعه ای برروی کوه دیده نمی شود اما غار کوچگ در پشت کوه ونزدیک قله مشاهده می شود که می توانسته محل استقرار دو سه نفر باشد،کار برد امروزی کوه :مکانی تفریحی برای جوانان ومکانی ورزشی برای ورزشکاران است همچنین در ایام  جشن های ملی ومذهبی مکانی مناسب برای برگزارآن می باشد.در سالهای اخیر باکاشت درخت ودرخچه هایی در دامنه قراول منظره کوه  دلپذیر تر شده است .که می تواند  به یکی از جاذبه های گردشگری قمبوان در آینده باشد.

ژئومورفولوژی قمبوان:

در شمال شرقی منطقه سمیرم سفلی ودر کنار رودخانه شور ،معدن شن کاچک قرار دارد ،که در حدود ده کیلومتر مربع مساحت دارد ودر عمق آن حد اکثر به چهار متر می رسد ،نز دیک روستای هفت یکی درکنار جاده اسفالت شده ،ضخامت مواد آبرفتی تا عمق بیش از 30 متر از سطح زمین می رسد ،که یک متر ابتدایی آن را شن های گوشه دار تشکیل می دهد ودر عمق بیشتر دانه های گرد ودرشت تر مشاهده می شود .در شمال کوه شاه عبدالله وشرق علی آباد منطقه ی واقع بین کوه وجاده ی طالخونچه – قمبوان پوشیده از تپه های گچ خاکی است که به وسیله ی بریدگی های قدیمی قطع شده است ،هر چه به طرف غرب پیش برویم از مقدار گچ کم می شود به طور که تاعمق حدود دونیم متری دیگراثری از گچ مشاهده نمی شود.                                   رود خانه شور:رودخانه ای است فصلی که از کوه های جنوب غربی دهاقان واز چشمه ایدر سرچشمه می گیرد،در سالهای پر باران از بهمن ماه پرآب شده وتاآخر خرداد ماه جریان آب ادامه دارد آب جاری شده در قسمت علیای رود خانه به مصرف زراعت می رسد وپس از مشروب کردن روستاهای همگین ،دزج ،دهاقان ،کره ،لاریچه ،پوده ،قمبوان،علی آباد،جمبزه وطالخونچه با عبور از روستای شیخ آباد وارد زاینده رود می شود .«این رودخانه در موقع طغیان گل آلود است واغلب طبقاتی از رس وسیلیت در بستر خود بر جای می گذارد ،سرچشمه این رود خانه در پشت منطقه سمیرم سفلی واقع است و طول تقریبی آن 40کیلومتر می باشد حوضه آبریز آن از همگین تازاینده رود 740 کیلومتر وسعت دارد .(خانیان ،56:1370)«حد اکثر دبی لحظه ای ثبت شده رودخانه شور معادل 25متر مرکعب در ثانیه بوده که در موقع سیلابی خساراتی نیز در منطقه بوجود می آورد،آب دهی متوسط رودخانه تقریبا" 11میلیون متر مکعب در سال در محل تنگ همگین بر آورد شده است .(غیور،56:1365.)این رودخانه اگر چه به رودخانه شور معروف است آب آن زلال وشیرین است اما به علت اینکه در مسیر خود از زمینهای شورزار عبور می کند وبا کم شدن آب اطراف آن شورزار بوجود می آیدبه این نام معروف شده ست در قدیم اهالی لنجان به این رودخانه "رودخانه چله"می گفتند زیرا بایک بارندگی شدید پر آب شده سیل جاری شده مزارع آنهارا خراب می کرد.

خاک های قمبوان:

خاک های موجود غیر منطقه ای بوده از جاهای دیگر توسط عوامل طبیعی آورده شده است که مربوط به تراسهای قدیمی وحاشیه رودخانه منطقه می باشد ،زمین های سنگی ،زمینهای چک سنگ،زمین های سبز وزمین های نرم که به آن شولات یا "لاشور "گفته می شود اما زمین های اطراف قمبوان راخاک رس احاطه کرده است .(غیور62:1364)آب وهوای قمبوان :کارشناسان هواشناسی می گویند :قمبوان از نظر میانگین دما جزء نقاط معتدل اما چون میزان بارندگی آن برطبق گزارشات آبیاری اصفهان 115 میلی متر در سال می باشد جزءاقلیم بیابانی قرار می گیرد .میانگین حداقل سرد ترین ماههای سال به کمتر از5 /3درجه می رسد واز این اقلیم حرارت حداقل 4 ماه از سال از10 درجه فراتر می رود ومتوسط معدل تابستانی آن به کمتر از 22درجه می رسد ،از مشخصات آن تشدید دوره خشکی در طول سال است که دمای سالانه آن نیز افزایش یافته به15 درجه می رسد ،آب وهوای بیابانی معتدل بوده که خشکی آن شدید است واز بارندگی کمتری برخردار است (اصلاح عربانی،425:1356).

مهاجرت:

انسانهادرطول تاریخ برای بهبود وضعیت فعلی خود دست به مهاجرت می زدند ،مهاجرت در قمبوان عوامل مختلفی داشته است ازجمله: خشک سالی های متوالی ،اصلاحات ارضی ،افزایش جمعیت ،اختلافات فامیلی ،ثروت زیاد ،پیداکردن شغل وادامه تحصیل .در سالهای اخیر به طور متوسط سالیانه حدود 10 خانوار از قمبوان به شهر های دیگر مهاجرت کرده اند که حدود 10 نفر مهاجرت تحصیلی ،25نفر مهاجرت عمومی ،15 نفر به خاطر اشتغال که از این میان 70درصد مهاجرین را مرد و30 درصد را زنان تشکیل می دهند در دهه سی وچهل شمسی مهاجرت های فصلی وتوسط کشاورزان صورت می گرفت که به مناطق چهار محال ،مهیار ،زیار وسفید دشت می رفتند.

وجه تسمیه قمبوان:

«کم:(ک –م)کلبه را گویند»(دهخدا،لغت نامه ،حرف ک)«کومه:خانه را گویند که از نی وعلف سازند وگاه پالیز بانان درآن نشسته ومحافظت فالیز وزراعت کنند وگاهی صیادان درکمین صید نشینند »(خلف تبریزی،جلد سوم،50)«کمون: پوشیده شده وپوشیدگی .»(داعی الاسلام،34).قمبوان قبل از اینکه به صورت آبادی در بیاید دارای گودالهایی پر از آب بود که چون چوپانان گوسفندان خود را برای آشامیدن آب کنار آن گودالها می بردند و این گودالها به وسیله آب باران پر می شد چوپانان کنار آن گودالها سکنا گزیدند وشروع به ساختن کومه کردند این کومه ها کم کم زیاد شده وبه صورت قریه وسپس بازیاد شدن جمعیت به صورت آبادی بزرگی در آمده وبه آن کومه های آباد یا کومه در باغات گفته شد واصطلاح کمبون پدیدار گردید .«بعداز در آمیخته شدن زبان عربی وفارسی  ک-معرب شده به ق –تبدیل گردید ،مانند کمشه به قمشه کهه به قهه .(اقتداری ،599:1365).

قمبوان وحملات افغان ها :

«برای محمود افغان درد جگر سوزی بود که خود را شاه وفرمانروای اصفهان بداند ونقاط مجاور از قبیل گز وبن اصفهان وقمشه هنوز در برابرش پایداری کنند .26دسامبر 1722 م. محمود سپاهیانی را به آبادی های پیرامون شهر مانند گز –جوزدان –بن اصفهان –ورزنه وقمشه فرستاد تا همه آنهاراتسخیر کنند افغانها سخت به این دهکده ها تاختند وآنهارا یکی پس از دیگری تسخیر کردند ،لکن دو دهکده اخیر (ورزنه وقمشه)در اوت 1723م. افغانها را از درون خود بیرون ریختند »(فلور،239:1365).لرد کرزن که درسال 1307 ه ق .1889م.از قمشه دیدن کرده است در مورد حملات افغان ها به این شهر نوشته است :«وقتی که در سال 1722م./1134 ه ق افغان ها به اصفهان حمله می کردند به این محل آنقدر صدمه وارد آمد که هیچ وقت باز گشت به وضع سابق میسر نگردید» (کرزن ،87:1382).

داستان کشته شدن مأموران افغانی در قمبوان وقتل عام مردم:

مرد وزن جملگی به ستوه                               همه آواره گشتند کوه به کوه

براساس منابع شفاهی که سینه به سینه نقل شده است ،درجریان حمله افغان ها به اصفهان ،سه نفر از مأموران آنها به روستای قمبوان که در آن زمان مرکز آبادی های اطراف بوده ،آمدند تا سورسات بگیرند ،شب رادر منزل عمو صانع کدخدای قمبوان ساکن شدند ،یکی از افغان ها گفت این روستا حمام دارد ؟عمو صانع گفت :بله دو حمام یکی مردانه ودیگری زنانه افغان ها گفتند فردا صبح ما به حمام می رویم وقتی برگشتیم یک دختر برای ماآماده کنید ،عمو صانع ناراحت شد اماحرفی نزد ،صبح فردا پاکارش را فرا خواند وجریان رابه او گفت (پاکار نوکر کدخدارا گویند که کار ها وفرمان هایش را اجرا می کرد )وذکر کرد که وقتی افغان ها از حمام آمدند اگر درخواستشان را تکرار کردند من اول خودم را به بی اطلاعی می زنم اما اگراصرار کردند آنها را نصیحت می کنم واگر باز هم اصرار کردند به تو می گویم بزن پدر سوخته را اما تو نزن وتنها آنها را بترسان .سه افغانی از حمام به خانه عمو صانع بر گشتند وچون زمستان بود در کنار بخاری نشستند کد خداهم آن طرف اطاق نشسته بود ،پاکار هم درب اطاق با چماق ایستاده بود ،یکی از مأمورین گفت :پس مطلب دیشب چطور شد دختر آماده کردی ،عمو صانع گفت: چه دختری شما مأمور دولت هستید وحافظ ناموس مردم ،اماوقتی شروع به اصرار کردن کرد عمو صانع گفت بزن پدر سوخته را ،پاکار هم چماق را تاباند وبر فرق سر افغانی کوباند چنانکه مغزش ریخت داخل بخاری ،افغانی دیگر هم کشته شد اما یکی از آنهابیرون پرید وسوار اسب لخت به اصفهان فرار کرد وبه اشرف افغان گزارش داد. بدین ترتیب یک دسته قشون مأمور قتل عام قمبوان شدند دراین زمان یکی از خان های پوده به نام محمد قلی خان فرمانده یکی از قشون افغان ها بود گفت :من راه قمبوان را به شما نشان می دهم وخواست با این سیاست سربازان را به مکان دیگری ببرد زیرا می دانست اگر به قمبوان حمله کنندپوده هم خسارت خواهد دید ،پس آنهارا از راه دیگر به جای قمبوان به دهاقان برد اما وقتی به قبرستان دهاقان رسیدند ونامهای روی قبر هارا خواندند دیدند همه دهاقانی هستند وهیچ نام قمبوانی دیده نمی شود وفهمیدند که محمد قلی خان برای نجات قمبوانی ها به آنها خیانت کرده است پس اورا جلوی توپ بستند وشلیک کردند که بنا به گفته شاهدان عینی یک ران او نزدیک روستای موسی آباد افتاد .اما ازطرف دیگر عمو صانع که می دانستند حمله افغان ها حتمی است مهیای نبرد شدند .محمد نامی پسر حاج جعفر ناطق درایت واندیشه کرد وگندم ها را از انبار ها بیرون کشید وبا گل مخلوط کرده به دیوار ها مالید که به دست دشمن نیفتد وبعد از حمله مورد استفاده قرار گیرد.همچنین مادر عباس مسیب تمام طلا وجواهرات زنان آبادی را جمع کرده در فاظلاب خانه خود ریخت که با این کار توانست جواهرات رااز دست افغان ها حفظ کند ،اما در این حمله عده زیادی کشته شدند ومدت ها قمبوان به یک ویرانه ای تبدیل شده بود .

ورود طایفه سلطانی به قمبوان:

در سال1270ه.ق.ودر زمان پادشاهی ناصر الدین شاه بین خان های برآن جنوبی (زیار)در گیری واختلاف افتاد که در نهایت عده ای مجبور شدند منطقه را ترک کنند وبعد از آوارگی بسیار در کنار رودخانه کیلچی قمبوان مستقر شدند وچون منطقه رامناسب زندگی خود ودامهایشان دیدند ماندگار شدندوشروع به ساختن قلعه ،برج وبارو در محله پایین قمبوان شدند ورود طا یفه سلطانی به قمبوان باعث شروع جنگهای خونینی بین خان های قمبوان وپوده شد که سرانجاخان های قمبوان بعد از سالها توانستن حاکمیت خود را بر منطقه تحمیل کنند.(نقل قول از آقایان مرحوم نصرت الله خان سلطانی – مرحوم عباسقلی سلطانی  وحاج حسین کریمی1369).

اماکن مقدس وعلمای قمبوان:

 مسجد جامع قمبوان

،بنای این مسجد مربوط به دوره صفویه وقدیمی ترین تاریخی که بر بدنه دیوار آن نوشته شده مربوط به 1060ه.ق.می باشد . نمونه هایی ازدست نوشته های که توسط مسافرین نوشته شده است وقبل از تخریب سال 1370 ش توسط نگارنده خوانه شد .1-یا شاه نجف دلم ثنای تو کند ----- پیوسته تمنای لقای تو کند .العبد سید عبدالرحیم الموسوی ولد مرحوم حاجی الحرمین شریفین حاجی عبدالله الموسوی که به تاریخ یوم دوشنبه 24 شهر ربیع اول سنه 1113ه وارد این قریه گردیدیم . 2- یادگار کمترین خلق الله آخوند ملا یوسف نراقی که هرکه سیاه کند علی کمر ش بشکند سنه 1123ه.  3-خط نوشتم تا بماند یادگار ------ من بمیرم خط بماند آشکار سنه 1157ه.  4 – غافل مشو که چنین کشتی روان ------- آهسته می نماید ،چوتیر می رود. کاتب حروف کمتری عبدالله مچه ،تحریر فی تاریخ شهر ذی حجه الحرام سنه 1178ه که وارد این مکان شریف گردیدیم ویادگار نوشته شد .5- رسیدیم در این منزل پر خطر ----- که شاید شوم روسفید نزد پیامبر .چه خوش جای با صفائست اینجا ------- گویا نظر خداست اینجا .به تاریخ یوم شنبه 20 شهر صفر المصفر 1147ه.

حاج میرزاحسین وبنای مسجد شبستان قمبوان:

حاج میر زا حسین از روحانیون بزرگ حوزه علمیه اصفهان در دوره قاجار که از طرف آقا نجفی  برای ارشاد وراهنمایی مردم منطقه به قمبوان مهاجرت کردند وی اهل علم ودین واز سواد بالایی بر خوردار بود.از اقدامات مهم ایشان در قمبوان تشویق مردم برای ساخت مسجد شبستان بود که یکی از زیباترین مساجد استان می باشد دارای 15 ستون وبنای آجری که گلدسته مسجد تخریب شده است .حاج میر زا حسین در اواخر عمر به نجف اشرف مهاجرت کرده ودر همان شهر در گذشت اما فرزند بزرگوار ایشان حاج میر زا حسن در قمبوان سالهامایه خیر وبرکت روستا بودند ودر سال 1317ش فوت نمودند.                     «آیت الله سید اسماعیل هاشمی» :   آیت الله هاشمی در سال 1330ه.ق. درروستای طالخونچه بدنیا آمدند وپس از تحصیلات دراصفهان وقم به موطن خود باز گشتند اما در قمبوان ساکن شدند وبه ارشاد ورسیدگی وپاسخگویی سئوالات مذهبی پرداختند »(مهدوی ،69:1348).                                    امامزاده سید محمد باقر(چهل دختران)

یکی از جاذبه های گردشگری قمبوان وجه تسمیه آن به پندار عامه این که چهل دختر از دست کفار فرار کرده به این مکان مقدس پناه آوردند ونجات یافتند .                             مراسم شنبه بدر در قمبوان :

اکثر مراسم ملی ومذهبی که در سراسر کشور انجام می شود در قمبوان هم بر گزار می شود اما یکی از مراسم بزرگ وباشکوه که هر ساله عده زیادی را به این روستا می کشاند مراسم جشن شنبه بدر است که در اولین شنبه بعد از سال جدید در هر سال بر گزار می شود که یکی دیگر از جاذبه های گردشگری قمبوان می باشد ،در بعد از ظهر شنبه هر کس که توان راه رفتن داشته باشد به همراه تمام اعضای خانواده در کنار رودخانه جمع می شوند وسینی های سبز انداخته خود که با پرچه قرمز رنگ تزئین شده است به آب می اندازند وبخصوص خانواده هایی که دارای عروس یاداماد هستند مراسم مفصلی برگذار می کنند .

گیاهان داروئی:

قمبوان یکی از مراکز مهم گیاهان داروئی منطقه می باشد ،گل بومادران-گل حسرت –بوته تریاکی –پونه کوهی – پونه جوئی –چز – بادرنجونه –خواجه روجه – آلو شنگ – کله سیر – تاج ریزی – هور – موسیر – شاه تره – گل ختمی – گل عرونه – مر گیاه – مرزن جوش نام تعدادی از گیاهان داروی قمبوان است که می توان از آنها در صنعت دارو سازی استفاده کرد.

 ریخت شناسی روستای قمبوان :

 معماری ساختمان های قمبوان به صورت مساکن نامنظم وفشرده است بدین صورت که خانه ها بدونه نظم وترتیب وبافشردگی زیاد به هم چسبیده اند ،محلات به وسیله کوچه های باریک وپر پیچ وخم از یکدیگرجدا می شوند این کوچه ها اغلب به میدان مر کزی آبادی منتهی می شود مر کز تأسیسات عمومی نظیر مغازه ها – مساجد وحمام در این قسمت قرار دارد وگاه فشردگی خانه ها به گونه ای است که کلیه خانه ها از طریق پشت بامها به یکدیگر متصل است در واقع علت وجودی روستاهای قلعه ای شکل تاحد زیادی به ناامنی وحوادث تاریخی بر می گردد.در قمبوان خانه ها گلی به وسیله دیوار های ضخیم وبرجهای متعدد احاطه شده است این قلعه ها در نقاطی بوجود می آیند که یا محل عبور ومرور سپاهیان ویانزدیک راههای ارتباطی اصلی ،حد فاصل بین شهر های بزرگ بودند .بنابر این برخورد مستمر کوچ نشینان ویکجا نشینان در ادوار مختلف دلیل وجود چنین آبادی هایی بوده است .(وثوقی ،23:1366.)بیش از 35 برج شناخته شده در قمبوان که معماری آنها تقریبأمربوط به یک دوره است کارکرد های دو گانه ای داشته است  که هم برای نگهبانی ودیده بانی برای حفاظت  در دوران نا امنی وهم استفاد از کود تولید شده از کبوتران داخل بر ج می باشد ،برجهای قمبوان به شکل استوانه ای می باشند وپائین وبالا به یک اندازه مدور است سوراخ هاوتیر کش ها در طبقه بالا می باشد که از این سوراخ ها دیده بانی می کردند در کف برجها یک چاه حفر شده است که مورد استفاده افراد داخل برج قرار می گرفت .کشاورزان اهمیت زیادی به کودهایی که طی سال در برج جمع می شد می دادند واز آنها استفاده خوبی برای کشت صیفی جات  می کردند.(دوگوبینو ،191:1367) باز سازی برج های قمبوان می تواند یکی دیگر از جازبه های گردشگری قمبوان باشد.                                قلعه های قمبوان : ساخت قلعه های قمبوان مربوط به سالها پس از سکونت اولیه قبایل وطوایف در این مکان می باشد وهر قلعه مربوط به یک دوره می باشد که هر کدام به صورت مجزا وبا فاصله وبا معماری متفاوت ساخته شده است که به مرو وگسترش روستا قلعه ها به هم متصل شده واطراف چهار قلعه دیوار کشیده شد تابتوان بهتر از همه آبادی در مقابل مهاجمان دفاع کنند قلعه جانی قربان –قلعه مسیب –قلعه پائین وقلعه حاج رحیم  که هر کدام از این قلعه ها دروازه ای داشتند  که شبها بسته می شد .                      آسیاب ها وعصاری های قمبوان : آثار به جای مانده از هفت آسیاب قدیمی وچها عصار خانه نشان از رونق وفعالیت قمبوانی ها در صنعت مواد غذائی ومواد روغن گیری دارد.

آثار تمدنی وباستانی قمبوان:در عمق سه الا چهار متری ودر جنوب شرقی قمبوان در سالهای اخیر تعداد زیادی کوزه وسفالهای شکسته  توسط مقنی هاپیداشده  برروی این آثار یک لایه شن شسته قرار گرفته است وروی آن یک لایه ماسه ورس ، که کا رشناسان باستان شناسی می توان در مور د قدمت آن اظهار نظر کنند .

فر هنگ وسابقه آموزشی در قمبوان :

فرهنگ وسابقه آموزش در قمبوان: نگاهی اجمالی به تاریخچه تعلیم وتربیت در قمبوان به ما نشان می دهد که این آبادی از سالها پیش مردمی باسواد و فعال در این زمینه داشته است ،که توانسته اند اقدامات سودمندی برای پیشرفت فرهنگی منطقه انجام دهند در دوره معاصر به نام بسیاری از علما بر می خوریم که پسوند قمبوانی دارند از جمله :«ملا محمد مهدی قمبوانی ،سمیرمی ،فرزند محمد صادق عالم فاضل ،محقق در اصفهان که در خدمت جمعی از افاضل تحصیل نمود ودر همین شهر ساکن ومرجع حکم وفتوی بوده ودرشب جمعه سوم رجب 1255 ه.ق.وفات یافت ودر تخت فولاد اصفهان مدفون گردید.(مهدوی ،546:1348) قمبوان در دوره قاجار دارای چندمکتب خانه بود اما اولین مرکز آموزشی به سبک جدید در سال 1304شمسی به نام دبستان ناصر خسرو تأسیس شد .(فدائی ،22:1377) بعد از این تاریخ دبستان ها ومدارس راهنمایی ودبیرستان تاقبل از انقلاب دایر گردید .یکی از مراکز آموزشی قبل از دوره پهلوی ،مکتب خانه ملا حسین بود که بیشتر بچه های افراد ثروتمند در آن مرکز تحصیل می کردند ومواد درسی آن بیشتر سیاق بود وفارسی آن به شکل هجا کردن بود ،شاهنامه خوانی وحافظ خوانی رواج داشت . مکتب خانه دیگر مربوط به حاج حسین عرب بود که دراین مرکز آموزشی بیشتر مواد درسی مذهبی وعلوم قرآنی تدریس می شد که عمومیت بیشتری داشت  وافراد زیادتری شرکت می کردند ،اکثر قران خوان های قمبوانی در این مکتب خانه به فرا گیری علوم مذهبی پرداختند.

نتیجه:

هدف اولیه تحقیق الگو قرار دادن روستای قمبوان به عنوان مدلی برای تاریخ نگاری محلی براساس محور ها ومؤلفه های تاریخ نگاری محلی در سنت جدید می باشد ،در مدل سازی این روستا به سه محور اصلی به صورت مختصر پرداخته شد ،که می توان آن راسه ضلع یک مثلث در نظر گرفت .ضلع اول در مورد منابع طبیعی که شامل کوه ها –رودخانه ها –چشمه ها –معادن وخاکهای منطقه می باشد .در ضلع دوم به منابع  انسان مشاهیر ودانشمندان ویژگی های قومی وقبیله ای . درضلع سوم به ادارات آموزشی –امنیتی – واقتصادی می پردازد .

اولین ومهمترین قدم در معرفی یک محل شناخت کامل می باشد  وتا انجا که ممکن است به باز سازی محل های تاریخی براساس منابع کتبی وشفاهی پرداخت تا بتوان در باز تعریف آن موفق بود ،قمبوان می تواند باتوجه به استعداد ها وپتانسیل های تاریخی یکی از مراکز جذب گردشگری باشد .بیش از 35 برج کبوتر،مسجد جامع ،امامزادگان ،سوهان محلی ،چشم انداز زیبای روستا از نظر طبیعی ،سبک معماری منازل و عوامل طبیعی وانسانی دیگر از جمله ای این ویژگی ها می باشد .اسناد ومدارک بسیار از حوادث سیاسی  ونظامی اتفاق افتاده در روستا درمرکز اسناد وکتابخانه ملی ایران موجود است که می توان با باز خوانی آنها به تاریخ تاریک منطقه دست یافت . دراین تحقیق به این نکته می رسیم که بعد از استقرار طوایف واقوام مختلف  در منطقه که تاریخ آن هم مشخص نیست حد اقل در صد سال گذشته هیچ مهاجرتی به قمبوان صورت نگرفته یااینکه به هیچ کسی اجازه سکونت داده نشده است ،به طوری که حتی یک خانوار لر-ترک –افغانی یا عرب نتوانسته در قمبوان دوام بیاورد واز نظر مذ هبی نیز هیچ اقلیت دینی وجود ندارد بر خلاف روستاهای اطراف که همگی از این تنوع های قومی ومذهبی بر خوردارند .این یکپارچگی نژادی ودینی دریک مکان را می توان از عوامل پیشرفت وهمگرائی محلی یاعقب ماندگی و واگرایی محلی دانست .که می تواند برای اجرای پروژه های اقتصادی –فرهنگی و یا آموزشی  مثبت یا منفی باشد . باتوجه به شواهد عینی دراین روستا در مقایسه با آبادی های دیگر باعث توسعه محلی قمبوان شده است.

منابع:

-الاصفهانی،محمد مهدی بن محمد رضا ،1368،نصف جهان فی تعریف اصفهان ،منوچهر ستوده ،امیر کبیر.

-اصلاح عربانی ،ابراهیم ،راهنمای شهر ها ایران ،سازمان فار.

-تبریزی خیابانی ،محمد علی ،فرهنگ نوبهار ،جلد دوم .

-جابر انصاری ، 1332،تاریخ اصفهان ری وهمه جهان .

-خانیان ،پروانه ،1370،تأثیر وتغذیه مصنوعی سیلاب در روستاهای سمیرم سفلی ،پایان نامه کارشناسی ،دانشگاه اصفهان.

-خلف تبریزی ،محمد حسین ،برهان قاطع ،جلد سوم .

-دوگوبینو، کنت ،1367،سفر نامه ،سه سال درآسیا ،مترجم هوشنگ مهدوی ،تهران.

-دهخدا ،علی اکبر ،لغت نامه ،1337،تهران ،سیروس.

-دهقان ،لقمان ،مبانی تاریخ اجتماعی ایران ،1369،مقاله دانشگاه اصفهان دانشکده ادبیات.

-غیور ،حسنعلی ،1364،مطالعه طرح تغییر محور مجتمع فولاد مبارکه ،جلد هشتم ،دانشگاه اصفهان.

-فدائی علی رضا ،1377،آمار وبوجه آموزش وپرورش شهرضا.

-مفخم پایان ،لطف الله ،1339،فرهنگ آبادی های ایران ،تهران ،امیر کبیر ،چاپ اول.

-مهدوی،سید مصلح الدین ،1348،تذکرۀ قبور ،دانشمندان بزرگ اصفهان ،تهران ،شقفی.

-نوبان،مهرالزمان ،1381،نام مکانهای جغرافی دربستر زمان ،چاپ دوم.

-وثوقی ،منصور ،1366،جامعه شناسی روستایی ،تهران ،کیهان.

-وزارت کشور ،1321،جغرافیای اسلمی دهات کشور ،ثبت احوال ،استان دهم.

-ومصاحبه با افراد محلی واستفاده از سنت شفاهی وتاریخ شفاهی.